{"id":889,"date":"2022-10-07T07:00:00","date_gmt":"2022-10-07T05:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/?p=889"},"modified":"2022-10-11T20:00:13","modified_gmt":"2022-10-11T18:00:13","slug":"pierwszy-uporzadkowany-system-mierzenia-czasu-kalendarz-babilonski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/pierwszy-uporzadkowany-system-mierzenia-czasu-kalendarz-babilonski\/","title":{"rendered":"Pierwszy uporz\u0105dkowany system mierzenia czasu \u2013 kalendarz BABILO\u0143SKI"},"content":{"rendered":"\n

Najstarsze cywilizacje powsta\u0142y prawdopodobnie w Mezopotamii ok. 5 tys. lat p.n.e., gdy Sumerowie rozpocz\u0119li budow\u0119 zorganizowanych miast, m.in. Ediru, Ur oraz Babilonu. W tym w\u0142a\u015bnie czasie narodzi\u0142y si\u0119 pocz\u0105tki pisma. Do stworzenia prawdziwego kalendarza trzeba by\u0142o wymy\u015bli\u0107 pismo i matematyk\u0119, nasta\u0142 wi\u0119c czas sprzyjaj\u0105cy rozwojowi tej dziedziny ludzkiej wiedzy, opartej na astrologii, i u\u0142atwiaj\u0105cej funkcjonowanie rozwijaj\u0105cych si\u0119 cywilizacji. Dzi\u0119ki stworzeniu pisma mo\u017cna by\u0142o notowa\u0107 obserwacje w d\u0142u\u017cszym okresie czasu, a dzi\u0119ki matematyce dokona\u0107 oblicze\u0144, kt\u00f3re pozwala\u0142y coraz doskona\u0142ej odmierza\u0107 czas w ci\u0105gu roku, wyznacza\u0107 jego pocz\u0105tek i planowa\u0107 dzia\u0142ania zale\u017cne od p\u00f3r roku, a nawet dzia\u0142ania wojenne. Owocem takich zmian by\u0142 kalendarz babilo\u0144ski.<\/p>\n\n\n\n

Podczas wsp\u00f3\u0142czesnych wykopalisk archeolodzy odkryli sumeryjskie gliniane tabliczki z pismem klinowym, rachunkami i obliczeniami astronomicznymi. W\u0142a\u015bnie z nich wiadomo, \u017ce przynajmniej od IX w. p.n.e. Babilo\u0144czycy prowadzili dok\u0142adne obserwacje nieba i rejestrowali ich wyniki. Na tej podstawie ustalili np. za\u0107mienia S\u0142o\u0144ca oraz stworzyli ksi\u0119\u017cycowo-s\u0142oneczny system kalendarzowy, ze zmienn\u0105 liczb\u0105 dni w roku oraz w miesi\u0105cu. Tak wi\u0119c kalendarz babilo\u0144ski jest uznawany za najstarszy znany kalendarz, stworzony w czasach panowania Hammurabiego (1792\u20131750 p.n.e.), czyli jeszcze na kilka tysi\u0119cy lat przed nasz\u0105 er\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Pocz\u0105tkowo kalendarz babilo\u0144ski by\u0142 oparty na obserwacjach Ksi\u0119\u017cyca, czyli na zmianach jego\u00a0czterech faz w oko\u0142o 7-dniowym cyklu, co sumarycznie dawa\u0142o 28 dni. Wed\u0142ug mitologii, taka d\u0142ugo\u015b\u0107 miesi\u0105ca zosta\u0142a ustalona przez boga Marduka \u2013 najwa\u017cniejsze b\u00f3stwo opieku\u0144cze miasta Babilon, a nawet ca\u0142ej Mezopotamii. Dzie\u0144 rozpoczyna\u0142 si\u0119 wieczorem, bo wtedy jednoznacznie mo\u017cna by\u0142o okre\u015bli\u0107 faz\u0119 ksi\u0119\u017cyca; do dzi\u015b taki system zachowany jest w kalendarzu \u017cydowskim, dla kt\u00f3rego kalendarz babilo\u0144ski by\u0142 pierwowzorem (\u201edo zachodu s\u0142o\u0144ca\u201d i \u201epo zachodzie s\u0142o\u0144ca\u201d). Analogicznie ka\u017cdy kolejny miesi\u0105c liczy\u0142 si\u0119 wi\u0119c od zachodu s\u0142o\u0144ca i pojawienia si\u0119 na niebie \u201enowego Ksi\u0119\u017cyca\u201d (nowiu). Pierwszy dzie\u0144 ka\u017cdego miesi\u0105ca by\u0142 dniem p\u0142acenia podatk\u00f3w, moralnym obowi\u0105zkiem Babilo\u0144czyk\u00f3w by\u0142o wi\u0119c obserwowanie nieba i wypatrywanie nowego Ksi\u0119\u017cyca na wieczornym niebie.<\/p>\n\n\n

\n
\"B\u00f3g
MARDUK – najwa\u017cniejszy b\u00f3g panteonu babilo\u0144skiego
Autorstwa Franz Heinrich Wei\u00dfbach (1903), Babylonischen Miscellen. Wissen-schaftliche Ver\u00f6ffentlichungen der Deutschen Orient-Gesellschaft 4, p.16., \u017ar\u00f3d\u0142o: commons.wikimedia.org<\/sup><\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Czy kalendarz ksi\u0119\u017cycowy sprawdza si\u0119 w praktyce?<\/h3>\n\n\n\n

Przyj\u0119cie 28 dni w miesi\u0105cu dawa\u0142o zaledwie 336 dni, przez co kolejne lata mija\u0142y si\u0119 z porami roku. Prowadzenie d\u0142u\u017cszych i bardziej wnikliwych obserwacji zaowocowa\u0142o skorygowaniem miesi\u0105ca synodycznego (ksi\u0119\u017cycowego) do 29,5 dnia. Babilo\u0144czycy zaokr\u0105glili ten wynik do 29 dni, ustalaj\u0105c tym samym now\u0105 d\u0142ugo\u015b\u0107 miesi\u0105ca. Jednak 12 miesi\u0119cy 29-dniowych to zaledwie 348 dni. \u017beby pory roku przypada\u0142y we w\u0142a\u015bciwym czasie kolejny raz postanowiono wprowadzi\u0107 korekt\u0119: ka\u017cdy nieparzysty miesi\u0105c ma trwa\u0107 o jeden dzie\u0144 d\u0142u\u017cej, czyli 30 dni. W ten spos\u00f3b rok mia\u0142 ju\u017c 354 dni, co nadal by\u0142o dalekie od idea\u0142u (rok zodiakalny, czyli pe\u0142ny rok s\u0142oneczny, trwa ponad 365 dni), wprowadza\u0142o to jednak pewien porz\u0105dek w obliczeniach i zapisach dat, jednocze\u015bnie zbli\u017caj\u0105c rok liczony fazami ksi\u0119\u017cyca do roku s\u0142onecznego.<\/p>\n\n\n\n

Wobec dalszych zauwa\u017calnych r\u00f3\u017cnic w stosunku do r\u00f3wnonocy i p\u00f3r roku, konieczna by\u0142a kolejna reforma, \u017ceby lepiej zsynchronizowa\u0107 kalendarz ze s\u0142o\u0144cem \u2013 przynajmniej raz na jaki\u015b czas. Przyj\u0119to najprostszy spos\u00f3b z mo\u017cliwych: dodawanie co trzy lata trzynastego, 30-dniowego miesi\u0105ca. Jako punkt odniesienia przyj\u0119to r\u00f3wnonoc wiosenn\u0105, pierwszy dzie\u0144 roku oznaczany by\u0142 wi\u0119c w tym dniu lub w dniach kolejnych, zale\u017cnie od tego, kiedy pojawi\u0142 si\u0119 \u201enowy ksi\u0119\u017cyc\u201d. Je\u015bli n\u00f3w pojawi\u0142 si\u0119 przed r\u00f3wnonoc\u0105 wiosenn\u0105, dodawano trzynasty miesi\u0105c, a kolejny rok zaczyna\u0142 si\u0119 wraz z nast\u0119pnym nowiem.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Brama Isztar wzniesiona w miescie Babilon za panowania kr\u00f3la Nabuchodonozora II i po\u015bwi\u0119cona bogini Isztar. By\u0142a ona p\u00f3\u0142nocn\u0105 bram\u0105 miasta, otwieraj\u0105c\u0105 tzw. drog\u0119 procesyjn\u0105, kt\u00f3ra ci\u0105gn\u0119\u0142a si\u0119 a\u017c do E-sagili. Obecnie zrekonstruowana, prawdziwa Brama Isztar znajduje si\u0119 w Muzeum Pergamo\u0144skim w Berlinie. W Iraku natomiast wykonano jej replik\u0119, b\u0119d\u0105c\u0105 tam du\u017c\u0105 atrakcj\u0105 turystyczn\u0105 Babilonu.\u00a0
\u017ar\u00f3d\u0142o: br.pinterest.com\/pin\/436567757620460035\/<\/sup><\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Jak w praktyce w kalendarzu babilo\u0144skim wygl\u0105da\u0142o dodawanie 13. miesi\u0105ca? <\/h3>\n\n\n\n

Obserwacje astronomiczne i dodawanie miesi\u0119cy w takim systemie potwierdzaj\u0105 zapiski na tzw. tabliczce VAT4956. Wed\u0142ug niej uda\u0142o si\u0119 jednoznacznie okre\u015bli\u0107, \u017ce w 568 roku p.n.e. \u2013 za czas\u00f3w kr\u00f3la Nabuchodonozora II (panowa\u0142 w Babilonii w latach 604-562 p.n.e.) w dniu 24 marca (2 lub 3 dni przed r\u00f3wnonoc\u0105 wiosenn\u0105) og\u0142oszono \u201edrugi Adar\u201d; Addaru<\/em> to dwunasty miesi\u0105c roku, a dodawany miesi\u0105c nie mia\u0142 w\u0142asnej nazwy, by\u0142 \u201edrugim\u201d dwunastym. Tym samym nowy rok (567 p.n.e.) rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 22 kwietnia (Wikipedia<\/a>). <\/p>\n\n\n\n

Mimo \u017ce w obliczeniach posi\u0142kowano si\u0119 tak\u017ce obserwacjami innych gwiazd, nie do ko\u0144ca radzono sobie z ustaleniem cykliczno\u015bci kalendarza, a przest\u0119pno\u015b\u0107 lat by\u0142a kompletnie nieregularna. W pewnych okresach 13-miesi\u0119czne lata nast\u0119powa\u0142y po sobie, w innych zapominano o nich zupe\u0142nie. Ba\u0142agan by\u0142 tym wi\u0119kszy, \u017ce \u201ezapominano\u201d o rejestracji lat, mylono zapisy, liczono od nowa, przez co w babilo\u0144skiej chronologii trudno si\u0119 dzisiaj po\u0142apa\u0107\u2026<\/p>\n\n\n\n

Dodawanie miesi\u0119cy uregulowano dopiero w V w. p.n.e., wprowadzaj\u0105c 19-letni tzw. cykl Metona (greckiego astronoma), kt\u00f3ry konkretnie ustala, kiedy nale\u017cy doda\u0107 miesi\u0105c. Zasada tego cyklu oparta jest na niemal dok\u0142adnym zr\u00f3wnaniu 19 lat s\u0142onecznych z okresem 235 miesi\u0119cy ksi\u0119\u017cycowych. Poniewa\u017c 19 lat ksi\u0119\u017cycowych to 228 lunacji, dodano 7 miesi\u0119cy w tym okresie: w 2, 5, 8, 10, 13, 16 i 19 roku. Cykl ten pomaga\u0142 ogarnia\u0107 czas w d\u0142u\u017cszej perspektywie do czasu wprowadzenia kalendarza julia\u0144skiego<\/a> w 46 roku p.n.e. \u00a0(a do dzi\u015b stosuje go kalendarz hebrajski).<\/p>\n\n\n\n

\"Tabliczka
Tabliczka VAT-4956 zapiski pismem klinowym dotycz\u0105ce roku 568\/567 p.n.e.; wed\u0142ug innych bada\u0144 i oblicze\u0144 komputerowych, zapisy pozycji cia\u0142 niebieskich, kt\u00f3rych dotyczy tabliczka, nie pasuj\u0105 do lat 568\/567, ale do lat 588\/587 p.n.e. Zarzuca si\u0119 autorom pierwotnej analizy nadinterpretacj\u0119, jakoby cyfra dnia (pozycji Ksi\u0119\u017cyca) „9” powinna by\u0107 cyfr\u0105 „8” i pisz\u0105cy pope\u0142ni\u0142 b\u0142\u0105d.
Wi\u0119cej na http:\/\/swiadkowiejehowy.com.pl\/tabliczka-klinowa-vat-4956\/<\/em><\/sup><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Kalendarz babilo\u0144ski wni\u00f3s\u0142 do odmierzania czasu wiele element\u00f3w stosowanych do dzisiaj.<\/h3>\n\n\n\n

Babilo\u0144ski system mierzenia czasu zawiera\u0142 te\u017c ju\u017c poj\u0119cie tygodnia z\u0142o\u017conego z 7 dni \u2013 wcze\u015bniej Egipcjanie, Chi\u0144czycy czy Grecy dzielili miesi\u0105ce na dekady (10 dni). Okres siedmiu dni pocz\u0105tkowo by\u0142 zwi\u0105zany z prostymi obserwacjami zmian faz ksi\u0119\u017cyca. Si\u00f3demka by\u0142a te\u017c dla Babilo\u0144czyk\u00f3w \u201emagiczn\u0105\u201d liczb\u0105 i symbole pomy\u015blno\u015bci (jest nim do dzisiaj!). Do tego si\u00f3demka by\u0142a zwi\u0105zana z siedmioma \u201eruchomymi\u201d gwiazdami znanymi w staro\u017cytno\u015bci, co mia\u0142o wp\u0142yw na nazwy dni tygodnia. Babilo\u0144czycy wierzyli, \u017ce siedem cia\u0142 niebieskich, poruszaj\u0105cych si\u0119 po niebie w ci\u0105gu roku, ma istotny wp\u0142yw na \u017cycie ludzi. Dlatego nazwy dni nadane zosta\u0142y na cze\u015b\u0107 tych b\u00f3stw, co p\u00f3\u017aniej zosta\u0142o przyj\u0119te r\u00f3wnie\u017c w nowo\u017cytnych j\u0119zykach:<\/p>\n\n\n\n

– niedziela \u2013 dies Solis \u2013 dzie\u0144 S\u0142o\u0144ca (Sol); franc. Dimanche; ang. Sunday
– poniedzia\u0142ek \u2013 dies Lunae \u2013 dzie\u0144 Ksi\u0119\u017cyca (Luna); franc. Lundi, ang. Monday
– wtorek \u2013 dies Martis \u2013 dzie\u0144 boga wojny, Marsa (Mars); franc. Mardi; ang. Tuesday pochodzi od nordyckiego boga wojny \u2013 Tyra (Tiw\u2019s Day)
– \u015broda \u2013 dies Mercuri \u2013 dzie\u0144 boga-pos\u0142a\u0144ca, Merkurego (Mercurius); franc. Mercredi; ang. Wednesday na cze\u015b\u0107 boga Odyna, zwanego dawniej Woden (staroangielskie w\u014ddnesd\u00e6g)
– czwartek \u2013 dies Jovis \u2013 dzie\u0144 g\u0142\u00f3wnego boga, Jowisza (Iuppiter); franc. Jeudi; Thursday to dzie\u0144 Thora, syna Odyna (Thor\u2019s Day)
– pi\u0105tek \u2013 dies Veneris \u2013 dzie\u0144 bogini mi\u0142o\u015bci, Wenus (Venus); franc. Vendredil ang Friday to \u015bwi\u0119to bogini Frigg, \u017cony Odyna (Frigg\u2019s Day)
– sobota \u2013 dies Saturni \u2013 dzie\u0144 ojca Jupitera, Saturna (Saturnus); franc. Samedi; ang. Saturday)<\/p>\n\n\n\n

W wielu j\u0119zykach pojawia si\u0119 analogia nazw dni do nazw planet (cho\u0107 nie tylko), kt\u00f3re by\u0142y symbolami bog\u00f3w wed\u0142ug miejscowych religii. To samo tyczy si\u0119 nazw miesi\u0119cy. Nasze polskie nazwy niestety nijak maj\u0105 si\u0119 do tego systemu, ale to temat do ciekawej analizy j\u0119zykowej, dotycz\u0105cej \u2013 jakby na to nie patrze\u0107 \u2013 kalendarzy, kt\u00f3ra na pewno pojawi si\u0119 w naszej Strefie Wiedzy \ud83d\ude0a<\/p>\n\n\n\n

Na Bliskim Wschodzie kalendarz babilo\u0144ski przetrwa\u0142 a\u017c do powstania islamu i podboju tych teren\u00f3w przez Arab\u00f3w w VII w. n.e. Zosta\u0142 w\u00f3wczas zast\u0105piony przez mniej skomplikowany islamski kalendarz ksi\u0119\u017cycowy. Jednak jego podstawowe za\u0142o\u017cenia wesz\u0142y na sta\u0142e do wszystkich zaawansowanych system\u00f3w kalendarzowych cywilizowanego \u015bwiata i s\u0105 wykorzystywane do dzisiaj.<\/p>\n\n\n\n

Powy\u017cszy artyku\u0142 jest obj\u0119ty licencj\u0105 Creative Common Attribution & Share Alike. Licencja, kt\u00f3rej u\u017cywamy oznacza, \u017ce zezwalamy na wykorzystanie w dowolny spos\u00f3b tre\u015bci i zdj\u0119\u0107 zawartych w utworze \u2013 pod warunkiem podania nazwy firmy Lucrum jako autora w postaci klikalnego linku kieruj\u0105cego do https:\/\/www.lucrum.pl<\/a> lub \u017ar\u00f3d\u0142a oryginalnego tekstu w postaci klikalnego linku. Wszystkie inne u\u017cycia online bez podania klikalnego linku s\u0105 zabronione.<\/em><\/pre>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Wraz z rozwojem najstarszych cywilizacji wynaleziono pismo i matematyk\u0119, kt\u00f3re – abstrahuj\u0105c od innych korzy\u015bci – pozwoli\u0142y na coraz dok\u0142adniejsze odmierzanie czasu. Wiele wiek\u00f3w zaj\u0119\u0142o doj\u015bcie do systemu kalendarzowego, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy\u0142by lata ksi\u0119\u017cycowe ze s\u0142onecznymi, ale te\u017c najwyra\u017aniej odmierzanie czasu, do jakiego jeste\u015bmy przyzwyczajeni obecnie, nie by\u0142o im potrzebne…<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":1317,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[19],"class_list":["post-889","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-troche-historii","tag-historia-kalendarzy"],"yoast_head":"\nPierwszy uporz\u0105dkowany system mierzenia czasu \u2013 kalendarz BABILO\u0143SKI - Lucrum Kalendarze - Strefa Wiedzy<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Kalendarz babilo\u0144ski pierwotnie by\u0142 kalendarzem typowo ksi\u0119\u017cycowym, co skutkowa\u0142o sporymi odst\u0119pstwami od roku s\u0142onecznego.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/pierwszy-uporzadkowany-system-mierzenia-czasu-kalendarz-babilonski\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Pierwszy uporz\u0105dkowany system mierzenia czasu \u2013 kalendarz BABILO\u0143SKI - Lucrum Kalendarze - Strefa Wiedzy\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Kalendarz babilo\u0144ski pierwotnie by\u0142 kalendarzem typowo ksi\u0119\u017cycowym, co skutkowa\u0142o sporymi odst\u0119pstwami od roku s\u0142onecznego.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/pierwszy-uporzadkowany-system-mierzenia-czasu-kalendarz-babilonski\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Lucrum Kalendarze - Strefa Wiedzy\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/kalendarzeLucrum\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2022-10-07T05:00:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2022-10-11T18:00:13+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/babilonskie-sumeryjskie-hieroglify.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1200\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"793\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Katarzyna Sroka\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Katarzyna Sroka\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"9 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/pierwszy-uporzadkowany-system-mierzenia-czasu-kalendarz-babilonski\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/pierwszy-uporzadkowany-system-mierzenia-czasu-kalendarz-babilonski\/\"},\"author\":{\"name\":\"Katarzyna Sroka\",\"@id\":\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/#\/schema\/person\/8ae5ccffb0e0c17ff870761d9bb97844\"},\"headline\":\"Pierwszy uporz\u0105dkowany system mierzenia czasu \u2013 kalendarz BABILO\u0143SKI\",\"datePublished\":\"2022-10-07T05:00:00+00:00\",\"dateModified\":\"2022-10-11T18:00:13+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/pierwszy-uporzadkowany-system-mierzenia-czasu-kalendarz-babilonski\/\"},\"wordCount\":1502,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/#organization\"},\"keywords\":[\"historia kalendarzy\"],\"articleSection\":[\"Troch\u0119 Historii\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/pierwszy-uporzadkowany-system-mierzenia-czasu-kalendarz-babilonski\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/pierwszy-uporzadkowany-system-mierzenia-czasu-kalendarz-babilonski\/\",\"url\":\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/pierwszy-uporzadkowany-system-mierzenia-czasu-kalendarz-babilonski\/\",\"name\":\"Pierwszy uporz\u0105dkowany system mierzenia czasu \u2013 kalendarz BABILO\u0143SKI - Lucrum Kalendarze - Strefa Wiedzy\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/#website\"},\"datePublished\":\"2022-10-07T05:00:00+00:00\",\"dateModified\":\"2022-10-11T18:00:13+00:00\",\"description\":\"Kalendarz babilo\u0144ski pierwotnie by\u0142 kalendarzem typowo ksi\u0119\u017cycowym, co skutkowa\u0142o sporymi odst\u0119pstwami od roku s\u0142onecznego.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/pierwszy-uporzadkowany-system-mierzenia-czasu-kalendarz-babilonski\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/pierwszy-uporzadkowany-system-mierzenia-czasu-kalendarz-babilonski\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/pierwszy-uporzadkowany-system-mierzenia-czasu-kalendarz-babilonski\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"BLOG\",\"item\":\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Pierwszy uporz\u0105dkowany system mierzenia czasu \u2013 kalendarz BABILO\u0143SKI\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/\",\"name\":\"Lucrum Kalendarze - Strefa Wiedzy\",\"description\":\"Bo warto wiedzie\u0107\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/#organization\",\"name\":\"Lucrum Kalendarze - Strefa Wiedzy\",\"url\":\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/\",\"sameAs\":[\"https:\/\/www.instagram.com\/kalendarzelucrum\/\",\"https:\/\/www.linkedin.com\/company\/wydawnictwo-lucrum-sp-z-o-o\",\"https:\/\/pl.pinterest.com\/LucrumKalendarze\/\",\"https:\/\/www.facebook.com\/kalendarzeLucrum\/\"],\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/logo-lucrum-poziome.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/logo-lucrum-poziome.png\",\"width\":174,\"height\":32,\"caption\":\"Lucrum Kalendarze - Strefa Wiedzy\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/#\/schema\/person\/8ae5ccffb0e0c17ff870761d9bb97844\",\"name\":\"Katarzyna Sroka\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/db0b527a67b9baaaac784eec8227264689cb3d5f7c4e967448ed4e2f1ffca0cb?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/db0b527a67b9baaaac784eec8227264689cb3d5f7c4e967448ed4e2f1ffca0cb?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Katarzyna Sroka\"},\"url\":\"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/author\/kasias\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Pierwszy uporz\u0105dkowany system mierzenia czasu \u2013 kalendarz BABILO\u0143SKI - Lucrum Kalendarze - Strefa Wiedzy","description":"Kalendarz babilo\u0144ski pierwotnie by\u0142 kalendarzem typowo ksi\u0119\u017cycowym, co skutkowa\u0142o sporymi odst\u0119pstwami od roku s\u0142onecznego.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/pierwszy-uporzadkowany-system-mierzenia-czasu-kalendarz-babilonski\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Pierwszy uporz\u0105dkowany system mierzenia czasu \u2013 kalendarz BABILO\u0143SKI - Lucrum Kalendarze - Strefa Wiedzy","og_description":"Kalendarz babilo\u0144ski pierwotnie by\u0142 kalendarzem typowo ksi\u0119\u017cycowym, co skutkowa\u0142o sporymi odst\u0119pstwami od roku s\u0142onecznego.","og_url":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/pierwszy-uporzadkowany-system-mierzenia-czasu-kalendarz-babilonski\/","og_site_name":"Lucrum Kalendarze - Strefa Wiedzy","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/kalendarzeLucrum\/","article_published_time":"2022-10-07T05:00:00+00:00","article_modified_time":"2022-10-11T18:00:13+00:00","og_image":[{"width":1200,"height":793,"url":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/babilonskie-sumeryjskie-hieroglify.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Katarzyna Sroka","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Katarzyna Sroka","Szacowany czas czytania":"9 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/pierwszy-uporzadkowany-system-mierzenia-czasu-kalendarz-babilonski\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/pierwszy-uporzadkowany-system-mierzenia-czasu-kalendarz-babilonski\/"},"author":{"name":"Katarzyna Sroka","@id":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/#\/schema\/person\/8ae5ccffb0e0c17ff870761d9bb97844"},"headline":"Pierwszy uporz\u0105dkowany system mierzenia czasu \u2013 kalendarz BABILO\u0143SKI","datePublished":"2022-10-07T05:00:00+00:00","dateModified":"2022-10-11T18:00:13+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/pierwszy-uporzadkowany-system-mierzenia-czasu-kalendarz-babilonski\/"},"wordCount":1502,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/#organization"},"keywords":["historia kalendarzy"],"articleSection":["Troch\u0119 Historii"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/pierwszy-uporzadkowany-system-mierzenia-czasu-kalendarz-babilonski\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/pierwszy-uporzadkowany-system-mierzenia-czasu-kalendarz-babilonski\/","url":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/pierwszy-uporzadkowany-system-mierzenia-czasu-kalendarz-babilonski\/","name":"Pierwszy uporz\u0105dkowany system mierzenia czasu \u2013 kalendarz BABILO\u0143SKI - Lucrum Kalendarze - Strefa Wiedzy","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/#website"},"datePublished":"2022-10-07T05:00:00+00:00","dateModified":"2022-10-11T18:00:13+00:00","description":"Kalendarz babilo\u0144ski pierwotnie by\u0142 kalendarzem typowo ksi\u0119\u017cycowym, co skutkowa\u0142o sporymi odst\u0119pstwami od roku s\u0142onecznego.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/pierwszy-uporzadkowany-system-mierzenia-czasu-kalendarz-babilonski\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/pierwszy-uporzadkowany-system-mierzenia-czasu-kalendarz-babilonski\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/pierwszy-uporzadkowany-system-mierzenia-czasu-kalendarz-babilonski\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"BLOG","item":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Pierwszy uporz\u0105dkowany system mierzenia czasu \u2013 kalendarz BABILO\u0143SKI"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/#website","url":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/","name":"Lucrum Kalendarze - Strefa Wiedzy","description":"Bo warto wiedzie\u0107","publisher":{"@id":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/#organization","name":"Lucrum Kalendarze - Strefa Wiedzy","url":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/","sameAs":["https:\/\/www.instagram.com\/kalendarzelucrum\/","https:\/\/www.linkedin.com\/company\/wydawnictwo-lucrum-sp-z-o-o","https:\/\/pl.pinterest.com\/LucrumKalendarze\/","https:\/\/www.facebook.com\/kalendarzeLucrum\/"],"logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/logo-lucrum-poziome.png","contentUrl":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/logo-lucrum-poziome.png","width":174,"height":32,"caption":"Lucrum Kalendarze - Strefa Wiedzy"},"image":{"@id":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/#\/schema\/person\/8ae5ccffb0e0c17ff870761d9bb97844","name":"Katarzyna Sroka","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/db0b527a67b9baaaac784eec8227264689cb3d5f7c4e967448ed4e2f1ffca0cb?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/db0b527a67b9baaaac784eec8227264689cb3d5f7c4e967448ed4e2f1ffca0cb?s=96&d=mm&r=g","caption":"Katarzyna Sroka"},"url":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/author\/kasias\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/889","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=889"}],"version-history":[{"count":30,"href":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/889\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1351,"href":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/889\/revisions\/1351"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1317"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=889"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=889"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lucrum.pl\/strefa-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=889"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}